مرحله دیپلماتیک

در مرحله دیپلماتیک جدید که قرار است ماه ژوئیه یا طی دوره شش ماهه توافق شده در موافقتنامه موقت ماه نوامبر پایان یابد و همچنین ممکن است موافقتنامه موقت نیز مجددا مورد مذاکره قرار گیرد، دو طرف باید تندروهای داخل را راضی کنند.

محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران این ماه با وندی شرمن مذاکره کننده ارشد آمریکا برسر آینده رئاکتور آب سنگین اراک و تاسیسات غنی سازی زیرزمینی فردو دچار بگو مگو شد و این می تواند نشانه ای از دشواری های پیش روی این روند باشد.

کشورهای غربی از آن بیم دارند که از رئاکتور اراک که احتمالا در محور اصلی مذاکرات قرار خواهد داشت، برای تولید پلوتونیوم استفاده شود.

شرمن گفت ایران نیازی به رئاکتور اراک و فردو ندارد. ظریف اظهارات وی را « بی ارزش » نامید و گفت فناوری اتمی غیر قابل مذاکره است.

رئاکتور اراک از مسائل مورد نگرانی بین المللی در ارتباط با فعالیت های هسته ای ایران است زیرا تهران با استفاده از آن به لحاظ تئوری می تواند از سوخت مصرفی، پلوتونیوم تسلیحاتی تولید کند. اما این کار در صورتی امکانپذیر است که ایران از تاسیسات بازفرآوری برخوردار باشد.

کشورهای غربی می گویند ایران ممکن است از این رئاکتور برای تولید پلوتونیوم استفاده کند که غیر از اورانیوم غنی شده، ماده ای دیگر برای ساخت بمب اتمی است. این در حالی است که ایران تاکید دارد هدف از این رئاکتور تولید ایزوتوپ های پزشکی است.

اگرچه مدتهاست توجه غرب بر فعالیت غنی سازی اورانیوم ایران و انباشت اورانیوم غنی شده در این کشور متمرکز بوده اما پیشرفت در ساخت رئاکتور اراک نیز نگرانی هایی را بوجود آورده است.

این در حالی است که ایران برای استخراج پلوتونیوم به تجهیزات بازفرآوری نیاز دارد و این کشور تاکنون هیچ برنامه ای را برای انجام دادن چنین کاری اعلام نکرده است.

اسرائیل که یک ایران مجهز به سلاح هسته ای را تهدیدی برای موجودیت خود می داند این شش قدرت مذاکره کننده را تحت فشار قرار خواهد داد تا از ایران بخواهند رئاکتور اراک و همچنین تاسیسات غنی سازی خود را کنار بگذارد.

ایران تاکید دارد این اسرائیل است که با زرادخانه اتمی خود تهدیدی برای صلح و امنیت منطقه ای است.

مذاکره کنندگان می گویند یک راه ممکن برای حرکت به جلو برسر مسئله رئاکتور اراک این است که این رئاکتور تعدیل شود به طوری که از آن تنها بتوان در زمینه تولید ایزوتوپ های پزشکی استفاده کرد و این همان هدفی است که ایران بر آن تاکید دارد.

یک مسئله مهم دیگر، تعداد سانتریفوژهایی است که باید به ایران اجازه داده شود آنها را حفظ کند و فعالیت آنها را ادامه دهد. غنی سازی اورانیوم هم می تواند کاربرد نظامی و هم غیر نظامی داشته باشد.

جوفی جوزف مدیر سابق بخش منع تکثیر شورای امنیت ملی آمریکا گفت ایران احتمالا درخواست خواهد کرد ده هزار دستگاه سانتریفوژ در حال فعالیت را برای خود حفظ کند. این تقریبا همان تعداد سانتریفوژی است که نصب شده اما راه اندازی نشده است.

اما کارشناسان هسته ای می گویند ایران باید سانتریفوژهای خود را به شدت کاهش دهد تا زمان مورد نیاز این کشور برای تولید ماده شکافت پذیر کافی برای ساخت یک بمب طولانی شود. ایران می گویند اورانیوم را برای یک شبکه برنامه ریزی شده از نیروگاه های برق هسته ای پالایش می کند.

موسسه علوم و امنیت بین المللی مستقر در آمریکا اعلام کرد تعداد و نوع سانتریفوژها محدود خواهد شد تا تضمینی باشد بر اینکه زمان آستانه در هر شرایطی ، حداقل شش ماه و حداکثر 12 ماه باشد.

این موسسه با اشاره به سانتریفوژهای نسل قدیمی که ایران از آنها استفاده می کند اعلام کرد در زمان آستانه شش ماهه ، ایران به طور کلی نباید بیش از چهار هزار دستگاه سانتریفوژ « آی آر - 1 » داشته باشد.

هر دو طرف خواستار آن هستند که مذاکرات مرحله نهایی بیش از شش ماه طول نکشد اما بسیاری از کارشناسان معتقدند چنین چیزی غیر واقعی است.